CỨU SỐNG BỆNH NHÂN NHIỄM TOAN LACTIC NẶNG
LIÊN QUAN METFORMIN
Bs. Hồ Thế Công

Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, Bệnh viện Quân y 7A vừa điều trị thành công một trường hợp nhiễm toan lactic nặng liên quan đến việc sử dụng Metformin trên nền tổn thương thận cấp. Bằng các biện pháp hồi sức tích cực, hỗ trợ hô hấp và lọc máu liên tục, người bệnh đã được cứu sống, chức năng thận phục hồi gần như hoàn toàn.
Metformin là thuốc được sử dụng phổ biến trong điều trị đái tháo đường type 2. Tuy nhiên, trong một số tình huống như suy giảm chức năng thận, mất nước, nôn ói, tiêu chảy, ăn uống kém, thiếu oxy mô, suy gan hoặc sử dụng nhiều rượu bia, thuốc có thể tích lũy và góp phần gây nhiễm toan lactic. Đây là biến chứng hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng nếu không được nhận diện và xử trí kịp thời.

Metformin là thuốc đầu tay điều trị ĐTĐ type 2

Diễn biến nguy kịch sau nhiều ngày ăn uống kém

Bệnh nhân nữ, 53 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 và rối loạn lipid máu; đang điều trị ổn định bằng Metformin phối hợp Sitagliptin và Gliclazid.

Khoảng một tuần trước khi nhập viện, bệnh nhân nhịn ăn, sử dụng một số thực phẩm chức năng Detox để “đào thải chất độc, làm sạch cơ thể”, nhưng vẫn tiếp tục sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường, thuốc hạ huyết áp. Ba ngày trước nhập viện, người bệnh xuất hiện đau bụng, nôn ói và tiêu chảy – những biểu hiện ban đầu dễ nhầm với bệnh lý nhiễm trùng đường tiêu hóa.

Ngày 29/4, bệnh nhân được đưa vào Khoa Cấp cứu Bệnh viện Quân y 7A, sau đó nhanh chóng chuyển đến Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc trong tình trạng lơ mơ, tiếp xúc kém, bứt rứt và vật vã.

Kết quả xét nghiệm cho thấy tình trạng rối loạn chuyển hóa đặc biệt nghiêm trọng:

• PH máu giảm nặng: 6,79;

• HCO₃⁻ chỉ còn 6,1 mmol/L;

• Lactate tăng rất cao 16,9 mmol/L;

• Đường huyết 1,3 mmol/l , truyền rất nhiều đường ưu trương nhưng đường huyết vẫn tụt thấp

• Chức năng thận suy giảm nghiêm trọng : Creatinin 724 µmol/L, mức lọc cầu thận chỉ còn 4,81 ml/phút/1,73 m²; Kèm theo tăng kali máu

Từ bệnh sử sử dụng Metformin, nhịn ăn dài ngày, tình trạng mất nước do nôn ói, tiêu chảy cùng kết quả xét nghiệm, các bác sĩ nhận định bệnh nhân bị nhiễm toan lactic nặng liên quan Metformin đồng thời tiếp tục theo dõi ngộ độc thuốc các loại thuốc, thực phẩm chức năng uống cùng và phân biệt với Sốc nhiễm trùng, nhiễm trùng đường tiêu hóa
Chạy đua với thời gian
Ngay sau khi tiếp nhận, ê-kíp Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc đã khẩn trương triển khai lọc máu liên tục nhằm loại bỏ các chất độc tích tụ, điều chỉnh tình trạng toan chuyển hóa và hỗ trợ chức năng thận. Người bệnh đồng thời được đặt nội khí quản, thở máy, an thần, kiểm soát đường huyết, huyết áp, điện giải và theo dõi liên tục các chỉ số sinh tồn.
Với mức lactate gần 17 mmol/L, pH 6,8 kèm tổn thương thận cấp và rối loạn ý thức, người bệnh thuộc nhóm rất nặng, cần được xem xét điều trị thay thế thận khẩn cấp theo các khuyến cáo về nhiễm độc Metformin.

Bệnh nhân cải thiện ngoạn mục khi được lọc máu liên tục

Sau hai ngày điều trị tích cực, tình trạng người bệnh cải thiện rõ rệt: pH máu tăng lên 7,388, HCO₃⁻ đạt 20,5 mmol/L và lactate trở về gần giới hạn bình thường, còn 1,8 mmol/L. Đến ngày 7/5, tình trạng nhiễm toan được kiểm soát hoàn toàn, chức năng thận phục hồi tốt với ure 3,6 mmol/L, creatinin 58 µmol/L và mức lọc cầu thận tăng lên 94,44 ml/phút/1,73 m². Bệnh nhân tỉnh táo, ổn định và từng bước trở lại sinh hoạt bình thường.

Không tự ý dùng thuốc khi cơ thể đang mất nước

Qua trường hợp trên, các bác sĩ Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc khuyến cáo người bệnh đang sử dụng Metformin:

• Dùng thuốc đúng liều và đúng hướng dẫn; không tự ý tăng, giảm liều hoặc phối hợp thêm các loại thuốc không rõ thành phần.

• Kiểm tra chức năng thận định kỳ, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc có bệnh thận, tim, gan.