21 ngày “sống chung” với trật khớp dưới sên

21 ngày “sống chung” với trật khớp dưới sên:

Kinh nghiệm xử trí tại BVQY 7A

Tác giả: BS.CKII Nguyễn Ngọc Hiếu - Trưởng khoa Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Quân Y 7A

Giới thiệu

Trật khớp dưới sên (subtalar dislocation) là một dạng chấn thương hiếm gặp ở vùng bàn chân, xảy ra khi khớp giữa xương sên (talus) và xương gót (calcaneus) bị lệch khỏi vị trí bình thường, thường kèm theo lệch khớp giữa xương sên và xương thuyền (talonavicular joint). Chấn thương này thường do tai nạn cao năng lượng như ngã từ trên cao, tai nạn giao thông hoặc chấn thương trong hoạt động thể thao, huấn luyện quân sự. Theo các nghiên cứu y khoa, trật khớp dưới sên chiếm khoảng 1-2% tổng số trật khớp ở chi dưới, và nếu không được can thiệp kịp thời, có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng như hoại tử vô mạch xương sên, viêm khớp mãn tính hoặc mất chức năng bàn chân.

Trong trường hợp trật khớp kéo dài (neglected subtalar dislocation), tức là không được điều trị trong vòng vài ngày đầu, tình trạng trở nên phức tạp hơn do mô mềm xung quanh khớp bị co rút, hình thành sẹo và có thể kèm theo tổn thương mạch máu hoặc thần kinh. Các báo cáo ca lâm sàng cho thấy, nếu để quá 3 tuần, việc nắn chỉnh đóng (không phẫu thuật) thường khó khăn, và có thể cần can thiệp phẫu thuật mở để phục hồi khớp. Bài viết này giới thiệu một ca lâm sàng điển hình tại Bệnh viện Quân y 7A nhằm minh họa cho tầm quan trọng của chẩn đoán và điều trị sớm cho bệnh nhân trẻ tuổi– nhóm đối tượng thường gặp chấn thương trong thể thao, huấn luyện.

Mô tả ca bệnh

Bệnh nhân nam, 28 tuổi. Cách nhập viện 21 ngày: ngã từ độ cao khoảng 02 m trong tập luyện vượt địa hình → chấn thương bàn chân phải. Ban đầu chỉ đau nhẹ, sưng, tự chườm đá + nghỉ ngơi, nghĩ bong gân thông thường.

Tình trạng tiến triển:

Bàn chân phải biến dạng rõ, gót lệch vào trong (dạng trật dưới sên hướng trong – medial subtalar dislocation)
Đau nhiều khi dồn lực, tê bì lòng bàn chân
Không sốt, không vết thương hở

Khám tại BVQY 7A:

Sưng nề nhiều, da mắt cá căng bóng, giảm cảm giác do chèn ép thần kinh chày sau
X-quang: trật khớp dưới sên thuần túy + lệch khớp talonavicular, không gãy xương lớn
CT Scan: lệch hoàn toàn khớp dưới sên, mô mềm phù nề + sơ dính bao khớp (do bỏ lỡ 21 ngày)

→ Chẩn đoán: Trật khớp dưới sên hướng trong bỏ lỡ 21 ngày (neglected medial subtalar dislocation).

Điều trị tại BVQY 7A: “Cố gắng hết sức mới mổ”

Quan điểm khoa Chấn thương Chỉnh hình BVQY 7A: Phẫu thuật là biện pháp cuối cùng.

Với ca trật dưới sên bỏ lỡ 21 ngày tưởng “phải mổ”, ê-kíp đã làm từng bước:

Gây tê tủy sống + giãn cơ tối đa
Nắn kín lần 1 thất bại → dùng dây đai buộc bàn chân, 2 bác sĩ treo kéo giãn liên tục 5 phút
Nắn lần 2: “cạch” một tiếng → khớp về đúng hoàn toàn
X-quang tại chỗ: khớp về đúng vị trí, không gãy xương.
Bó bột cẳng bàn chân 4 tuần, theo dõi thần kinh – mạch máu sát sau nắn.

Kết quả: Nắn kín thành công 100 %, tránh được phẫu thuật mở. Bệnh nhân 28 tuổi giữ được bàn chân nguyên vẹn, không sẹo, trở lại tập luyện sau 3 tháng.

Lời khuyên từ Bác sĩ Chấn thương – BVQY 7A

Tôi muốn nhấn mạnh rằng trật khớp dưới sên rất dễ bị bỏ sót hoặc nhầm với bong gân thông thường. Nếu chấn thương để quá 5–7 ngày, các mô mềm sẽ co rút lại, lúc đó nắn kín trở nên rất khó, và bệnh nhân thường phải phẫu thuật để chỉnh lại khớp. Vì vậy, nếu sau chấn thương bạn thấy: